Čovjek i vještačka inteligencija

Čovjek i vještačka inteligencija

21. vijek je otvorio vrata mnogim izumima. Nove tehnologije danas rastu velikom brzinom a sa njima i njihova primjena. Ali ima i onih starih izuma, neostvarenih snova mnogih naučnika, koji se uzdaju u mogućnost da ovaj eksplozivan rast u inovacijama otvori vrata nečemu što bi iskonski promijenilo svakodnevnicu. To je naravno vještačka inteligencija.

Godinama unazad popularna kultura (filmovi, stripovi) upoznaje je nas sa raznim prikazima i oličenjima vještačke inteligencije, a razvoj u filmskoj industriji samo je olakšao njihov prikaz na velikom platnu. Tako naučna fantastika može i nastoji da se što više dotakne pitanja koje je tema za debatu već decenijama, mogućnost da se stvori vještački um, mašina koja radi i još bitnije, reaguje kao čovjek, odnosno intelektualno biće. O etici ovog poduhvata vodi se polemika otkako je postala ideja o tome.

Inteligencija?

Da bi razumjeli šta je vještačka inteligencija, prvo moramo da odgovorimo na pitanje-šta je to inteligencija? Riječ sa mnogo definicija, ali ovde govorimo o mašinskoj inteligenciji, vještačkoj. Šta je percepcija, kognicija, učenje, svijest? Govorimo o kompjuterima, robotima. Stoga moramo spomenuti Turingov test. To je ništa drugo nego test za kompjutere sa ciljem provjere inteligencije kompjutera, odnosno da li je kompjuter inteligentan (da li razmišlja). Učesnici su kompjuter, čovjek ispitivač i čovjek koji pomaže ispitivaču. Ispitivač postavlja pitanja putem tastature na koja računar i drugi čovjek odgovaraju. Ispitivač može postavljati koja god želi i koliko god želi pitanja i test je završen kada ispitivač oceni da li priča sa kompjuterom ili ne. Cilj drugog čovjeka jeste da pomogne i usmeri ispitivača na tačan odgovor, dok kompjuter nastoji da prevari ispitivača i uvjeri ga da je čovjek. Do sada, ni jedan računar nije prošao ovaj test.

Ovo polje pored odgovora na mnoga naučna, istraživačka, matematička pitanja, ali i na jedno filozofsko. Kako mi sami percipiramo ljudsku inteligenciju. Koje to elemente treba dati mašini da bi se ponašala i ,,razmišljala“ kao čovjek? Došlo se do određenih funkcija kao što je učenje, razumijevanje, rešavanje problema, percepcija i jezik (govor).

Primjena vještačke inteligencije i uticaj na društvo

Mogućnosti, kao što smo naveli, beskrajne. A polemike se vode oko nekoliko segmenata. Prvo i osnovno, da li je vještačka inteligencija prijetnja čovečanstvu i drugo, kako će se razvoj odraziti na sadašnju sitaciju i konkretno poslove koje imamo danas.

Mnogi svetski preduzetnici i IT stručnjaci, poznati naučnici dotakli su se ove teme, i to sa različitim mišljenjima. Pa tako Elon Musk, jedan od najuspešnijih preduzetnika i Stephen Hawking, svetski priznati astrofizičar slažu se da ukoliko nema kontrole nad razvojem vještačke inteligencijemože doći do katastrofičih posledica po čovečanstvo, do granica kakve viđamo na sci-fi filmovima poput Terminatora. 

Vještačka inteligencija i poslovi budućnosti

Ovo je tema za polemisanje, a tema koja se vješto zaobilazi u medijima. Strah je među radnicima da će pojava vještačke inteligencije rezultovati gubitkom miliona radnih mesta. Da li će roboti plaćati porez obzirom da će zauzimati mjesta radnicima? Vlasnicima kompanija jeftinije je da plate mašinu nego radnike koje plaćaju godinama, obučavaju i koji na kraju i dalje prave greške. Kao i u prethodnom slučaju, imamo dva aspekta posmatranja.

Prvi su oni optimistični. Oni veruju da pojava vještačke inteligencije može stvoriti više radnih mesta nego što bi zatvorila. Po procenama nekih ljudi i do 500.000 zanimanja više nego što bi ugasila. To bi značilo da bi se otvarale škole za obuku i učenje ljudi da rade sa i uz ove visoko intelektualne mašine. Ljudi bi rasli i učili uz njih i obrnuto. Po njima nema razloga za brigu.

S druge strane, kao i što bi očekivali, pesimisti se plaše da će mašine preuzeti poslove i time izbrisati određena zanimanja za ljude, i time oštetiti milione. Vještačka inteligencija se već primenjuje u bankarstvu, u medicini se neverovatno mnogo ulaže u nju zbog straha od zaostajanja za svetom. Rutinski poslovi bi mogli potpuno iščezli, poput radnika u određenim fabrikama ili radnici na šalterima.

Ove mašine bi trošile manje, u stanju bi bile da obrađuju ogroman broj podataka u realnom vremenu, pouzdanije bi funkionisale od ljudi ali bi mogli i da ponavljaju isti posao iznova i iznova bez umnog zamora. Naravno, već su nađene i primjene koje čovjek ne bi mogao sam nikako da odradi, a pomažu čovječanstvu kao npr. detektovanje rane faze kancera i slično.

Izrada i održavanje web sajta.

Izrada i održavanje web sajta.

Sve što trebate da znate o izradi i održavanju veb sajta.

Šta je veb sajt?

Veb Sajt” je sajber infrastruktura koja se sastoji od jedne ili više internet stranica koje su grupisane pod jednim domenom. Internet stranica je dokument sastavljen od teksta, slika, video snimaka, muzike..- multi-media). Domen odnosno internet domen jeste internet adresa na kojoj se nalazi određeni sajt. Primjer: www.digital-artefakt.me. Svi javno dostupni veb sajtovi sačinjavaju 'World wide web'.

Održavanje veb sajta-Digital Artefakt

Zašto mi treba veb sajt?

 Veb sajt je način da prezentujete sebe ili svoju firmu u medijskom etru, bilo kada, u bilo kom dijelu Svijeta. Pomoću veb sajta “poput izloga” prikazujete sve ono što smatrate bitnim za Vaše posjetioce, jer je važno da oni dobiju informacije koje žele na najlakši način, na jednom mjestu.

Kako do veb sajta?

Veb, odnosno internet sajtove kreiraju veb dizajneri odnosno veb programeri. Oni su zaduženi za vizuelne i tehničke aspekte veb sajta, za cjelokupno korisničko iskustvo, kao i za implementaciju, optimizaciju i testiranje koda. Naš tim posjeduje entuzijastične i posvećene programere koji će vaše digitalno iskustvo popeti na najveći nivo.  Individualan i posvećen pristup naših programere je imperativ.

Izrada web sajta, web sajtovi

 

Šta Vam je potrebno od dokumentacije kako bi pristupili izradi web sajta?

  • Dostaviti sav sadržaj u elektronskom formatu koji ste pripremili za vaš web sajt.
  • Sadržaj uključuje sve tekstualne i multi-medijalne podatke koji želite da se nađu na web sajtu.
  • Neophodni su nam vaši kontakt podaci. Adresa, telefon, mail..

Faze u izradi veb sajta

Nakon dostavljanja cjelokupnog potrebnog sadržaja, slijedi detaljan razgovor kako bi dizajnirali jedinstven veb sajt, skrojen po Vašoj mjeri.  Nakon razgovora ćemo Vam predložiti par idejnih rešenja, koje ćemo materijalizovati grafičkim dizajnom

  • Prototipiranje - Dizajniranje optimalnog idejnog rešenja, grafički dizajn.
  • Prikupljanje povratnih informacija - Prezentovanje idejnog rešenja klijentu i dobijanje povratnih informacija i/ili odobrenja.
  • Remodeliranje/revidiranje dizajna - U skladu sa konsultacijama, sprovodi se revidiranje dizajna.
  • Kodiranje - Nakon što je dizajn potvrđen, ulazi se u fazu kodiranja i implementiranja dizajna i funkcionalnosti.
  • Dodatne konsultacije sa klijentom - implementiranje željenih izmjena.
  • SEO - Optimizacija za pretraživače, optimizacije u svrhu performansi.
  • Lansiranje-Nakon vašeg odobrenja, web sajt je spreman da ide u medijski etar!

Tipovi veb sajtova

Veb sajtovi se koriste u različite svrhe i shodno tome njihova namjena je raznolika. Uopšteno gledano web sajtovi mogu biti statički ili dinamički(informaciono interaktivni). Dinamički u informacionom smislu, a ne u smislu animacija i svih dinamičkih elemenata koji su nezaobilazni u inovativnim i vizuelno dopadljivim veb sajtovima. 

Ukoliko posmatramo njihovu svrhu, veb sajtovi mogu biti lični, komercijalni, vladini..

Statički veb sajt predstavlja tip web sajta čiji sadržaj ne omogućava interaktivnu komunikaciju i odnos sa posjetiocima web sajta. Ovakav tip web sajtova se uglavnom izrađuje i programira u HTML-u (eng. Hypertext Markup Language – osnovni programski jezik za kreiranje veb stranica) i pomoću CSS-a (eng. Cascading Style Sheet) – jezika koji služi za formatiranje i opis izgleda web stranica. U suštini statički web sajt je isti za sve posjetioce i nije u stanju vršiti interakcije sa posjetiocima, već je čisto informativnog karaktera.

Dinamički veb sajtovi(često nazivamo i web aplikacije) za razliku od statičkih omogućavaju promjene svog izgleda i generisanje novog sadržaja u zavisnosti od zahtjeva odnosno upita i aktivnosti posjetilaca web sajta. 
Kompleksni veb sajtovi se uglavnom kreiraju pomoću programskih jezika kao što su PHP, Perl, Python, Ruby, Java itd.

Dinamički veb sajtovi odnosno veb aplikacije podrazumevaju izradu i kreiranje baze podataka koja preko određenog programskog jezika mora da "komunicira" sa stranicama web sajta i na taj način pruži opsjetiocima interaktivno i personalizovano iskustvo.

Dinamički veb sajtovi često uključuju sistem autentikacije, kao i sve osnovne operacije koje uključuju rad sa bazama podataka-Unos, ispis, mijenjanje i brisanje podataka(CRUD operacije-Create, Read, Update, Delete).

Šta predstavlja održavanje sajta?

Održavanje veb sajta se odnosi na ažuriranje istog, dodavanje novog sadržaja, uklanjanje sistemskih grešaka i unapređivanje i optimizacija koda. Takođe, može uključivati građenje linkova odnosno veza, kako internih kako i eksternih. Rad na sajtu i svi tipovi optimizacija zahtijevaju kontinuitet i konzistentnost. U tu svrhu, naš tim Vam nudi i održavanje sajtova, koje će Vam omogućiti da se bolje pozicionirate na pretraživačima, da održite integritet i autoritet kako lični, tako i biznisa, odnosno sajta. Vaš ven sajt je vaša zvanična prezentacija onoga šta ste i čime se bavite.

Kreiranje veb sajtova

Prilagodljivi(responsive) dizajn

Prilagodljivi(responsive) dizajn

Nije tajna da sve više ljudi pristupa internetu putem svojih mobilnih uređaja. U svijetu postoji oko 7 milijardi mobilnih korisnika. (Za referencu, svjetsko stanovništvo trenutno broji 7,8 milijardi. To je velika mobilna aktivnost.) Uzimajući ovu činjenicu u obzir, prilagodljivi dizajn je postao imperativ.

Šta je prilagodljivi web dizajn?

Prilagodljivi web dizajn odnosi se na web stranicu dizajniranu sa  sadržajem prilagođenim mobilnim uređajima. Responzivne web stranice mijenjaju se i prilagođavaju se bilo kojem uređaju koji korisnik koristi, uključujući pametne telefone, tablete i desktop računare. Optimizacija koda u svrhu prilagodljivosti se radi tako da se web stranica prilagođava svakom postojećem uređaju i u tu svrhu se nerijetko koriste relativne dimenzije koje korespondiraju sa dimenzijama uređaja za koji su optimizovane.

Zašto je važan prilagodljivi dizajn?

Prilagodljivi dizajn omogućava vam da dosegnete širu publiku gdje god i kako god odlučili pregledavati.
Što je još važnije, nedostatak prilagodljivog web dizajna može učiniti suprotno - može otuđiti vašu web stranicu od kupaca koji traže privlačno mobilno iskustvo. Zapravo, istraživanja pokazuju da možete izgubiti do 90% svojih potencijalnih kupaca zbog lošeg iskustva prilagođenog mobilnim uređajima.
To je puno kupaca - i prihoda.

SEO?

Puno ljudi pristupa Google-u na svojim mobilnim uređajima - zapravo 63%, a Google kažnjava web stranice koje ne nude prilagodljivi dizajn. Zašto? Google-ov algoritam funkcioniše tako da ističe web aplikacije i sajtove  koje će pružiti pozitivno korisničko iskustvo. Samim tim ako dizajn sajta nije prilagodljiv, krajnji korisnik će imati negativno iskustvo, a za posledicu vaš sajt će biti loše kotiran na pretraživaču.

Ključne riječi, opis, naziv(meta podaci)-SEO

Ključne riječi, opis, naziv(meta podaci)-SEO

Ispravna implementacija ključnih riječi  su od krucijalne važnosti kada se radi optimizacija sajta. Google ključne riječi za pretragu su one riječi koje se unose u pretraživače, kada korisnici pronalaze određeni proizvod, uslugu ili stranicu.

Ukoliko još uvjek nemate svoj sajt, izradu sajta treba da povjerite ljudima koji se istovremeno bave i optimizacijom sajtova, jer se ključne riječi za sajt istražuju i prije ili za vrijeme izrade sajta.

Na ovaj način, od početka ćete imati na sajtu strukture sa ključnim riječima koje su relevantne za vaš biznis. Kasnije možete dodavati nove sa drugim ključnim riječima, u zavisnosti od trenda ključnih riječi u upitima pretraga.

Zašto je važno imati odgovarajuće ključne riječi za sajt i pretragu?

Zato što na taj način direktno povezujete svoj sajt i pretragu sa ključnim riječima koje su manje ili više tražene.

Kada je u pitanju Google,  ključne riječi koje su najtraženije mogu se lako naći sa njegovim besplatnim alatom za istraživanje ključnih riječi na adresi https://adwords.google.com/KeywordPlanner (Google keyword planner). Treba da budete ulogovani na svoj Google nalog, izaberete opciju „Search for new keywords using a phrase, website or category” u polje upišete najuopšteniju ključnu riječ koja je usko povezana sa djelatnostima kojima se bavite i kliknete na 'get ideas'. Dobićete spisak rezultata sa korisnim informacijama o broju mjesečnih pretraga za svaku ključnu riječ kao i kolika je konkurencija za svaku od ključnih riječi za pretragu – low, medium ili high.

 

U svrhu pronalaženja odgovarajućih ključnih riječi koriste se još i mnogi drugi besplatni ili plaćeni online alati i programi.Istraživanje, odabir i implementiranje ključnih riječi za sajt je veoma bitna stavka koju nikako ne treba zaobići, jer u suprotnom propuštate sadržaj koji možete imati na svom sajtu a koji se traži u pretrazi. Samim tim gubite i potencijalne korisnike vaših usluga i prepuštate ih konkurenciji.Kada kucate ključne riječi u Google pretrazi, izbaciće vam rezultate i koliko ih ima. Npr. Ako u pretragu kucate ključne riječi “google ključne rijeci” Google će vas obavijestiti o broju rezultata koje ima Око 383.000 резултата (0,43 секунде/и) konkretno za ove riječi.

Bitno je da ključne riječi koje odaberete za svoj sajt budu relevantne i vezane za posao kojim se bavite a ne da na svoj sajt postavljate teme sa svim ključnim riječima koje pronađete na gore pomenuti način.

Meta podaci(ključne riječi, opis)

Pored implementacije ključnih riječi u samu strukturu sajta, iste se trebaju dodati u meta tag "ključne riječ"i(keywords) kao i meta tag "opis"(description). Riječi koje su implementirane u sami dizajn  i strukturu sajta, takođe se trebaju naći i u meta podacima. Meta opis je jedino vidljiv ispod adrese web sajta u pretrazi, dok su ključne riječi boldirane.

 

Meta Description [2021 SEO] - Moz

Ukoliko odaberete odgovarajuće ključne riječi za pretragu i ako se ozbiljno posvetite poslu koji svi znaju pod imenom optimizacija sajta, imaćete neuporedivo više ciljanih posjetilaca na svom sajtu, tako da ukoliko već niste, sada je pravo vrijeme da pronađete odgovarajuće ključne riječi za sajt i doprete do novih klijenata.

Šta je black-hat SEO?

Šta je black-hat SEO?

U SEO (optimizacija sajtova za pretraživače) terminologiji, Black hat SEO (u prevodu crni šešir) se odnosi na upotrebu nedozvoljenih SEO strategija, tehnika i taktika, koje se fokusiraju isključivo na pretraživače, a ne na posjetioce sajtova, i ne poštuju politiku pretraživača.

Cilj black-hat SEO?

Cilj black-hat optimizacije je da se prevari algoritam pretraživača i na taj način se sadržaj nametne kao releveantan i bitan. Međutim, algroritmi pretraživača su sve sofisticiraniji i bolji u oktrivanju ovih tehnika.

Tehnike black-hat optmizacije

Cloaking-Cloaking je tehnika u kojoj je sadržaj koji se prezentuje algoritmu pretraživača drugačiji od onog koji se prezentuju ostalim korisnicima. Kada se korisnik prepozna kao pauk pretraživača(čija je svrha da utvrdi sadržaj i strukturu stranice), prezentuje mu se sadržaj koji nije vidljiv na stranici koja je dostupna ostalim korisnicima. Na taj način vara se algoritam pretraživača da prikazuje u rezultatima pretrage web stranicu koju inače ne bi prikazao. Na taj način se ostvaruje bolje pozicioniranje i rankiranje web sajta/aplikacije, što je i prvobitni cilj black-hat SEO.

What Are Hidden Invisible Texts In Black Hat SEO? | SEO Training - Digital  Academy 360 - YouTube

Skriveni tekst-Tehnika u kojoj se u svrhu boljeg pozicioniranja u pretragama, implementira tekst koji krajnji korisnik ne vidi, a koji pretraživač indeksira.

Postoji više metoda pomoću kojih se izvodi ova tehnika, navešćemo neke od njih:

-smanjivanje fonta teksta na 0

-podešavanje boje teksta da bude boje pozadine

-sakrivanje teksta ispod nekok drugog elementa(z-index)

-sakrivanje teksta u css-u(display:none;)

Doorway page-Doorway page(Ulazna stranica) je kao i ostale tehnike Black-hat optimizacije, stvorena za namjerno manipulisanje indeksima pretraživača. Stranica za ulaz uticaće na indeksiranje pretraživača jer će na njoj biti implementirane željene ključne riječi, dok se posjetioci šalju na drugu stranicu(redirection)

Keyword stuffin(nagomilavanje ključnih riječi)- Nagomilavanje ključnih riječi bez ikakvog smisla i koncepta je možda jedna od najgorih tehnika black-hat SEO.

Neprirodno i besmisleno, pretjerano umetanje željenih ključnih riječi ima za cilj da bolje rangira web stranicu, međutim često ima suprotan efekat.

Postoji veliki broj tehnika koje ovom prilikom nećemo obraditi, poput plaćenih linkova, duplog sadržaja, 'pecanja", hosting parazita, google bombardovanja itd.

Nadam se da vam je sada jasnije šta je ustvari black-hat SEO, a na vama je da odlučite da li ćete ga koristiti i u kojoj formi.

Vještačka inteligencija(Četvrta industrijska revolucija)?

Vještačka inteligencija(Četvrta industrijska revolucija)?

Iako je do skoro bila naučna fantastika, vještačka inteligencija (AI) je postala sastavni dio naših života, a da toga često nismo ni svjesni. Štaviše, moguće je da je svakodnevno koristite na jedan ili drugi način, a da za to zapravo i ne znate. Vještačka inteligencija predstavlja simulaciju procesa ljudske inteligencije pomoću računarskih sistema. Njene granice se neprestano pomjeraju, a o njoj pričaju svi, ne samo ljudi iz IT sektora, jer mnogi njen nastanak smatraju početkom Četvrte industrijske revolucije.

Procesi vještačke inteligencija imaju tri faze, a to su učenje, rasuđivanje i samokorekcija. Suština vještačke inteligencije se svodi na ideju o sistemu koji uči, koji se mijenja i sam pronalazi zaključke na osnovu velike količine podataka, a da nije eksplicitno programiran da to radi. Umjesto da pišete kod za određeni problem, genirički algortitmi analiziraju podatke a sistem na osnovu istih stvara svoju logiku.

Kako funkcioniše vještačka inteligencija?

Ako želite na brz i jednostavan način da provjerite kako funkcioniše vještačka inteligencija, dovoljno je da započnete razgovor sa Google Assistantom ili Siri.

Iza vještačke inteligencije postoji mnoštvo uređaja koji rade zahvaljujući mašinskom učenju. Ova tehnologija omogućava čuvanje velike količine podataka u  virtuelnoj neuronskoj mreži. Uređaji sa vještačkom inteligencijom pamte iskustva, odnosno pređašnje interakcije. Ta vrsta rada na memorisanju omogućava im da rešavaju probleme i pravilno postupaju kada se suoče sa određenom situacijom.

Ova aktivnost se izvodi pomoću baza podataka i algoritama. Tako složen proces pomaže uređaju da izmjeri važnost problema, ispita moguća rješenja i slične prethodne situacije kako bi učinila pravu stvar. Slično kao i čovjek, vještačka inteligencija može autonomno da uči i da se poboljšava uz pomoć obuke iz podataka ili simulacija.

Upotreba

Zahvaljujući sposobnosti da pomogne, zamijeni ili čak nadmaši ljude u beskonačnom nizu zadataka, nije iznenađujuće što se vještačka inteligencija pojavljuje u sve većem broju industrija. Vještačka inteligencija je računarski sistem sposoban da obavlja zadatke koji obično zahtijevaju ljudsku inteligenciju. Specifične primjene uključuju usku vještačku inteligenciju, prepoznavanje lica i računarski vid.

Vještačka inteligencija prisutna je u svim sektorima, a posbno je značajna njena primjena u obrazovanju, finansijama, proizvodnji i zdravstvu. Tehnologije vještačke inteligencije takođe se mogu naći u osnovi mnogih inovacija. Na primjer, vještački vid omogućava mašini da precizno snimi sadržaj slike, a zatim je automatski klasifikuje prema identifikovanom objektu, boji ili licu.

Autonomni automobili zasnivaju se na računarskom vidu, prepoznavanju slika i dubokom učenju. Mašinsko prevođenje koristi obradu prirodnog jezika. Isto tako, moderni roboti, sposobni za socijalne interakcije sa ljudima ili za automatizaciju fabričkih proizvodnih linija, opremljeni su vještačkom inteligencijom.

Vještačka inteligencija, kao plodno tržište, nesumnjivo će nastaviti da eksponencijalno raste u narednim decenijama. Ovaj razvoj odvija se tolikom dinamikom da su neki veliki industrijalci i naučnici već zabrinuti zbog posljedica koje bi potencijalni nedostatak ljudske kontrole mogao da ima na razvijenu vještačku inteligenciju.

Algoritmi su u stanju da optimizuju svoje procjene tokom obrade. Tako anti-spam filteri postaju sve efikasniji kako korisnik identifikuje neželjenu poruku ili se, u drugom slučaju, bavi lažno pozitivnim rezultatima. U oblasti medicine, na primjer, uticaj AI je značajan, jer već sada omogućava pouzdane dijagnoze koje su ranije bile komplikovane i bolne za pacijenta, kao na primjer kod melanoma, odnosno raka kože, gdje je vještačka inteligencije efikasnija od ljudske.

Mogućnosti

Prepoznavanje govora je u porastu sa virtuelnim asistentima sposobnim za transkripciju riječi formulisanih u prirodni jezik i obradu zahtijeva ili direktnim odgovorom putem sinteze govora, odnosno trenutnim prevođenjem ili podnošenjem zahtjeva po nalogu. 

Mogućnosti koje pruža AI eksponencijalno rastu. Posljednjih godina prešlo se sa jednostavnog chatbota na upotrebu vještačke inteligencije za pomoć u donošenju presudnih odluka, bilo na medicinskom ili vojnom planu.

Uređaji koji se ograničavaju na rješavanje problema spadaju u kategoriju slabe vještačke inteligencije. 

Postoje mnoga polja primjene AI. Prisutna je u kamerama pametnih telefona koje u noćnom režimu omogućavaju prilagođavanje kolorimetrije okolini.

U fotografiji, AI takođe interveniše kako bi se otkrile precizne scene, stabilizovao uređaj ili optimizovala preciznost zuma. Prepoznavanje lica je još jedna tehnologija koju omogućava vještačka inteligencija. Koristi se za prepoznavanje korisnika mobilnog telefona, ali i u većem obimu za identifikaciju ljudi, na primjer, na aerodromima.

AI se takođe uvodi u oblasti vojske, na primjer za donošenje odluka o bespilotnim letjelicama, zatim u finansijskom sektoru tokom procjene rizika od operacije kao što je davanje hipoteke, u medicini, uglavnom za dijagnozu očnih bolesti, u transportu za upravljanje saobraćajem u javnom prevozu, kao i u robotici, video-igrama i industriji, u okviru primjene sistema održavanja za rješavanje problema u proizvodnji.

Šta predstavlja etičko hakovanje?

Šta predstavlja etičko hakovanje?

Zašto etičko?

Kada kažemo haker prvo što pomislimo je na sajber kriminalce koji neovlašćeno pristupaju računarskim sistemima, ucenjuju korisnike, sabotiraju sisteme, kradu podatke i prodaju ih na crnom tržištu. Međutim, postoje i korisni hakeri, takozvani hakeri sa belim šeširom iliti testeri proboja (penetration testers). Oni testiraju otpornost računarskih sistema u prethodnom dogovoru sa njihovim vlasnicima. Cilj je da pronađu sve slabe tačke prije loših hakera, za šta bivaju adekvatno nagrađeni. Broj zlonamjernih upada u sisteme raste iz dana u dan. Nekada su to mladi ljudi radili iz zabave, ali sada to prerasta u organizovani kriminal. Mete su ne samo velike internet kompanije, već i mali preduzetnici, kritična infrastruktura kao što su bolnice, elektrane, sistemi za regulaciju saobraćaja. Poznati su napadi hakera na iransko nuklearno postrojenje, američku NASU ili pak na njemački Bundestag prošle godine. Ipak, dosta takvih napada ne ispuni cilj, upravo zahvaljujući sistemima bezbjednosti u kojima glavnu ulogu igraju etički hakeri. Ideja je da se uvjek bude korak ispred ljudi koji imaju zlonamjerne namjere. Etičkim hakerima potrebno je široko znanje mreža, kriptografije, programskog koda, IT arhitekture, baza podataka, operativnih sistema, ali i kreativnost. Treba da se razume i ljudska psihologija, jer to je vrlo slaba karika. Testeri ne samo da testiraju sisteme, već i ljude.

Šta rade etički hakeri?

U nastojanju da riješe problem upadanja u sisteme i ugrožavanje sajber infrastrukture, pravne ustanove su došle do zaključka da je najbolje prethodno provjeriti opasnost da se tako nešto desi, tako što će angažovati eksperta iz oblasti računarstva koji će to da uradi za njih.

U toku provjere sigurnosti računarskih sistema, etički hakeri koriste iste tehnike i metode kao i potencijalni napadači, ali za razliku od njih ne koriste podatke koje prilikom napada otkriju, već procenjuju sigurnost sistema i izvještavaju vlasnika o otkrivenim propustima. Etički hakeri zatim savjetuju vlasnike šta treba da promijene da bi sistem bio bezbedniji.

Šta treba da posjeduje etički haker?

Summa summarum, etičiki haker treba da posjeduje znanje iz oblasti Informacionih tehnologija, ali…to nije dovoljno. Mora postojati konstruktivna motivacija, elan i želja, iskra radoznalosti koja „kopka“ etičkog hakera i koja mu otvara vrata u drugu, virtuelnu dimenziju i daje pregršt načina za rešavanje problema, otkrivanje novog horizonta, novih dimenzija. Sem želje za novim, drugačijim, bavljenje ovim poslom iziskuje veliku odgovornost, hrabrost, spremnost na reagovanje, na zaštitu vitalnih vrijednosti jedne korporacije, ukoliko govorimo u kontekstu korporativne bezbednosti. Etički hakeri ne samo da pomažu u otkrivanju nedostataka u sistemima, već pomažu i u njihovom oporavku, prije nego što sajber kriminalci dobiju šansu za “upad“ i destrukciju. Funkcionišu kao dio sajber-bezbednosnog ekosistema i često mogu da detektuju ozbiljne i do tada nepoznate ranjivosti sistema bolje od bilo kog bezbjednosnog rešenja.